Bełżec - gdzie to jest i trochę historii...


Położenie geogaficzne: 23°26' E - 50°23' N


Miejscowość powstała na gruntach wsi Przeorsk przed 1515 r., kiedy to po raz pierwszy znajdujemy wzmiankę o wsi tej nazwy. Wedle spisów z 1564 r. była ponoć własnościom rodu Bełżeckich herbu Jastrzębiec. W 1607 r. król Zygmunt III Waza zezwolił Samuelowi Lipskiemu herbu Grabie na założenie miasta Bełżec. Jednak mimo nadania królewskiego miasto nie rozwinęło się, bowiem w 1676 r. znowu wymieniano Bełżec jako wieś. Szybki upadek miasta wynikał z faktu bliskiego położenia innego - miasta Florianowa (Narola) rodu Łaszczów.
W 1889 r. po około 70 latach przywrócono tutaj parafię greko-katolicką. W pobliżu cerkwi w 1905r. wzniesiono drewnianą odpustową kaplicę św. Piotra i Pawła, zaś w 1909 r. murowaną plebanię-popówkę(obecnie przedszkole)
Na początku XX wieku wzniesiono drewnianą kaplicę rzymsko-katolicką, a w 1911 r. utworzono tu parafię, z czym łączyło się wymurowanie kościoła i budynku plebanii. W okresie międzywojennym istniały tu: gorzelnia, 2 młyny i 10 sklepów.
W końcu XIX wieku wieś zaliczała się do dużych, ponieważ liczyła wówczas 1101 mieszkańców, w tym 775 katolików, 200 unitów(prawosławnych) i aż 126 Żydów. Natomiast pierwszy spis ludności w odrodzonej Polsce z 1921 r.(wówczas w powiecie rawskim, woj. lwowskie) wykazywał 293 domy oraz 1960 mieszkańców, w tym 109 Żydów i 265 unitów.
W drugiej połowie 1940 r. i pierwszej połowie 1941 r. Niemcy urządzili w kościele magazyn materiałów wybuchowych i amunicji. Nabożeństwa przeniesiono do cerkwi.
W pażdzierniku 1941 r. rozpoczęte zostały prace przy organizowaniu obozu zagłady dla Żydów. Wybrano teren o powierzchni 7 hektarów, położony 1 km za stacją kolejową. Miejsce ogrodzono, doprowadzono bocznicę kolejową, wzniesiono baraki. Mordowanie(gazem z silnika Diesla) rozpoczęto w połowie marca 1942 r. Szacuje się, że zginęło tu ok. 600 tys. Żydów z Polski, Czech, Austrii, Niemiec, Rumuni, Węgier, Holandii, Belgii, Danii, Norwegii. Śmierć poniosło też ok. 1,5 tys. Polaków.
Likwidację obozu rozpoczęto pod koniec 1942 r. a zakończono wiosną 1943. Rozebrano baraki, ogrodzenie, bocznicę, a teren częściowo zalesiono. Na części utworzono gospodarstwo rolne volksdeutscha.
Jesienią 1941 roku SS-Sonderkommando rozpoczęło w Bełżcu budowę obozu zagłady dla ludności żydowskiej. W połowie marca 1942 roku przybyły tu pierwsze transporty deportowanych Żydów z Lublina i Lwowa. Obóz zlokalizowano na obszarze 7 hektarów. Połączony był ze stacją kolejową bocznicą. Teren otoczono ogrodzeniem z drutu kolczastego i siatki. Zbudowano tu około 10 baraków i komorę straceń.
Obóz dzielił się na dwie części: gospodarczą i administracyjną. Baraki dla strażników obozowych znajdowały się w osobnych miejscach, oddzielnie były dla robotników. Były tutaj też: magazyn zrabowanego mienia, rozbieralnia, fryzjernia i inne pomieszczenia.
Część obozowa to budynek z komorami gazowymi i doły przeznaczone na masowe groby ofiar.
W trzech rogach ogrodzonego terenu i w środkowej części obozu umiejscowiono wieże wartownicze, na których zainstalowano reflektory, na środkowej wieży umieszczono ciężki karabin maszynowy.
Od strony stacji w poprzek bocznicy kolejowej wykonano bramę wjazdową. Po lewej stronie bramy była wartownia.
Komory straceń zlokalizowano za środkową kępą drzew, na lewo od baraku, w którym mieściła się rozbieralnia. Nieco dalej ustawiony był barak, gdzie strzyżono kobietom włosy. Ogrodzenie wyznaczało kierunek do komór gazowych.
Od marca do grudnia 1942 r. przywożono do Bełżca transporty Żydów z Polski i zagranicy. Przybyłych więżniów kierowano do rozbieralni, następnie nagich wprowadzano do komór gazowych, gdzie byli uśmiercani gazem spalinowym. Zwłoki ofiar grzebano w dołach, a od jesieni 1942 r. palono na stosach.
W połowie 1943 r. hitlerowcy rozwiązali obóz, ślady zbrodni zatarli, teren zniwelowali i zalesili.
Bełżec stał się niezwykłym cmentarzyskiem Europy XX wieku. Tutaj hitlerowcy uśmiercili ok. 600 tys. obywateli z Europy. Ofiarami ludobójstwa byli dorośli, starzy mężczyżni, kobiety, dzieci i niemowlęta.

Po zakończeniu wojny Bełżec został włączony do powiatu tomaszowskiego województwa lubelskiego(sam pozostał gminą do 1972 r.) Na nowo powołano go jako gminę w 1992 r.

Ze względu na swe położenie, na pograniczu Roztocza Południowego, środkowego oraz bliskie sąsiedztwo kompleksu Puszczy Solskiej, Bełżec jest doskonałą bazą wypadową dla wycieczek pieszych, tym bardziej, że krzyżują się tu znakowane szlaki piesze wiodące w różne części okolicy.
Jako pierwszy powstał szlak z Bełżca do Suśca(kolor niebieski). W następnej dekadzie wyznaczono szlak czerwony z Tomaszowa do Siedlisk i czarny do Narola. Węzeł tych szlaków znajduje się przy budynku stacji PKP.

Plan Bełżca

Na stronie wykorzystałem materiały ze strony "Spacerkiem po Bełżcu" i TSI - netu.


Strona Główna
Copyright © Wirtualny Bełżec